Tohumluk patates, kademe kademe.

Tohumluk patates nedir, neden sertifikalı?

Halk arasında patates tohumu denen ürünün mevzuattaki adı tohumluk patatestir. Patates yumruyla çoğaltılır. Virüsler ve bakteriler de yumruyla bir sonraki nesle geçer ve yumruda çoğu zaman gözle görülür belirti vermez.

Bu yüzden zincir hastalıktan arındırılmış bir başlangıçla kurulur, tarlada geçen nesil sayısı sınırlanır ve her kademe kontrol edilir. Çiftçinin aldığı sertifikalı tohumluk bu zincirin son halkasıdır.

Tohumluk patates kademeleri nelerdir?

Tohumluk Patates Sertifikasyonu ve Pazarlaması Yönetmeliği dört sınıf ve yedi kademe tanımlar. T1 ve T2 temel sınıfın, S1 ve S2 sertifikalı sınıfın birinci ve ikinci kademesidir. Tohumluk tarlada çoğaltıldıkça alt kademelere iner; bitkide izin verilen virüs oranı temel sınıftan başlayarak artar. Sertifikalı tohumluk temel ya da daha üst bir kademeden de üretilebilir, bu yüzden mini yumrudan sertifikalıya her kademeden geçmek gerekmez.

Mini yumru ayrı bir sınıf adı değildir. Kontrollü ortamda yapılan üretim, doku kültürü bitkiciğinden ya da bu ortamdan hiç çıkmamış mini yumrudan başlıyorsa süper elit olarak beyan edilir. Uygulamada mini yumrunun tarladaki ilk nesli ön elit, ikinci nesli elit olarak beyan edilir. Bakanlık kaynağına göre mini yumrudan sertifikalı tohumluğa açık arazide çoğaltma 3-4 yıl sürer.

Tohumluk patatesi kim üretir, kim denetler?

Süper elit patates tohumluğu laboratuvarda doku kültürüyle başlar ve kontrollü ortamda üretilir. Bu üretim için Tarım ve Orman Bakanlığı'nın verdiği Doku Kültürü ile Tohumluk Üretici Belgesi gerekir. Belge, il müdürlüğü laboratuvarı ve donanımı yerinde inceledikten sonra verilir; beş yıl geçerlidir ve belge sahibi yılda en az bir kez denetlenir.

Tarla kademelerini çoğunlukla tohumluk firmaları çoğaltır. Ön temel ve temel sınıfları için tarlaya beş yıl, sertifikalı sınıf için üç yıl patates dikilmemiş olmalıdır. Tohumluk üreticisinin ilgili alt birliğe üye olması yasal zorunluluktur; tohumluk patates üreticileri Tohum Sanayicileri ve Üreticileri Alt Birliği'ne (TSÜAB) üyedir. Türkiye Tohumcular Birliği (TÜRKTOB) 2022'de tohumluk patates üretiminin ve pazarlamasının özel sektörün elinde olduğunu, TSÜAB'a üye 190 tohumluk patates üreticisi bulunduğunu açıkladı.

Sertifikasyon şu sırayla ilerler: üretici dikimden itibaren 30 gün içinde beyanname verir, kontrolör tarlayı en az iki kez denetler, hasattan sonra parti depoda kontrol edilir ve sertifikasyon kuruluşu sertifikayı düzenler. Süper elit kademede zararlı organizma analizlerini yetkili üretici yapar; resmî numune analizi ön temel ve temel partilerinde başlar.

Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi (TTSM), ön elit partilerinde çeşidin isme doğruluğunu ön kontrol denemesiyle sınar. Ön elitte çeşit farklılığı çıkarsa o partinin sertifikası iptal edilir ve ondan çoğaltılan bütün partiler tohumluk olarak pazarlanamaz. Bu yüzden zincirin başındaki materyalin isme doğruluğu, ondan çoğaltılan bütün kademeleri etkiler.

Türkiye'de tohumluk patates üretimi ve ithalatı

Türkiye 2025'te 362.331 ton sertifikalı tohumluk patates üretti. Aynı yıl 27.771 ton tohumluk patates ithal edildi; bedeli yaklaşık 29 milyon dolardı. İthalatın birim değeri 2022'de tonda 678 dolardı, 2025'te 1.044 dolara çıktı.

İthalat miktarı üretimin yaklaşık yüzde 8'i kadardır, ama ithal edilen tohumluk zincirin üst kademelerindedir. Yönetmelik, çoğaltım amacıyla yalnız temel ya da daha üst sınıftaki tohumluğun ithaline izin verir. Uygulamada tohumluk çoğunlukla Temel-1 ya da Temel-2 kademesinde ithal edilir, yurt içinde çoğaltılır ve sertifikalı olarak satılır. TÜRKTOB 2022'de tohumluk patates üretiminin büyük ölçüde yurt dışına bağlı olduğunu belirtti.

İthalatın ana kaynağı Hollanda: 2024'te ithal edilen tohumluğun 20.729 tonu bu ülkeden geldi. 2025 baharında Mersin Limanı'na gelen ve büyük bölümü tohumluk olan 2.223 ton ithal patates, virüs saptandığı için geri gönderildi.

Çiftçi hangi kademeyi alır, tohumluk firması hangisini?

Sofralık ya da sanayilik patates eken çiftçi sertifikalı (S1 ya da S2) tohumluk alır. Bu tohumluğu, tarla kademelerini çoğaltan tohumluk firmaları üretip satar. Devlet sertifikalı tohum kullanan üreticiye destek öder: 2025'te patates için sertifikalı tohum kullanım desteği dekar başına 536,8 TL'ydi.

Tohumluk firmaları zinciri çoğunlukla ithal Temel-1 ya da Temel-2 tohumlukla kurar. Yurt içinde üretilmiş süper elit mini yumruyla başlamak da bir yoldur. Bu durumda firma sonraki kademeleri kendi tarlasında çoğaltır ve çeşidin zincirini ilk tarla neslinden kendisi yönetir.

Patgen zincirin neresinde?

Patgen Tarım Teknolojileri olarak zincirin ilk halkasını üretiyoruz. Şirketimiz 2024'te kuruldu; doku kültürü laboratuvarımız ile 1.050 m² aeroponik seramız Beynam, Bala, Ankara'daki yerleşkemizde yan yana çalışır. Hastalıktan arındırılmış bitkiciklerden, toprak teması olmadan süper elit mini yumru üretiyoruz; kapasitemiz yılda 5 milyon mini yumru. Üretim sürecimizi ana sayfada adım adım anlattık; ürün ayrıntıları süper elit mini yumru sayfasında.

Stoktan satmıyoruz. Üretimi tohumluk firmasının, ıslahçının ya da kurumun çeşidine ve dikim takvimine göre sözleşmeli mini yumru üretimi olarak planlıyoruz. Çeşit deneyimimiz: Agria, Jelly, Marabel ve Melody çeşitlerinde aeroponik mini yumru ürettik. Koruma altındaki çeşitler yalnız çeşit sahibinin izniyle üretilir; sözleşmeli üretimde materyal ve bütün haklar çeşit sahibinde kalır. Serada bir üretim dönemi 3-4 ay sürer ve yılda üç dönem üretim yaparız; siparişten teslime 4-8 ay hesaplayın. Numune partisi isteyebilirsiniz.

Belgelerimiz: Tarım ve Orman Bakanlığı Doku Kültürü ile Tohumluk Üretici Belgesi 06D.0004 (9 Ağustos 2029'a kadar geçerli), TSÜAB üyeliği (patates grubu) ve Bakanlık Depo Kontrol Raporu. Rapora göre süper elit partide karantina etmeni ve hastalık saptanmadı. Ayrıntılar belgeler bölümünde.

Çiftçiyseniz ihtiyacınız sertifikalı tohumluktur; bu tohumluğu tohumluk firmaları satar. Tohumluk firmasıysanız ya da bir kurum adına çeşit çoğaltıyorsanız bize yazın.

Sık sorulan sorular